Hoan lạc - Nét văn hóa Hy Lạp cổ đại

  -  Lượt xem: 4.067 lượt
www.lamsao.com
Nền văn minh cổ đại Hy Lạp đặc biệt say mê thể hiện vẻ đẹp của LẠC THÚ. Ta có thể nhận thấy đặc trưng này qua tín ngưỡng đa thần giáo cũng như các tác phẩm nghệ thuật như hội họa, điêu khắc, thi ca…
Nội dung chi tiết

Không đơn thuần chỉ là biểu tượng Linga và Yoni hay Âm và Dương, mà ở Hy Lạp, thân hình được tôn vinh. Thân hình người đàn ông và người đàn bà, đương nhiên là sự thể hiện tốt nhất, đúng nhất hình ảnh của các vị thần. Trong khi tạo ra các hình tượng, người nghệ sĩ Hy Lạp đã ban cuộc sống đầy lạc thú cho những vị thần cổ đại.

  • 1

     Tình yêu - khởi sinh của vạn vật

    Thuở khai thiên lập địa, trước khi có thế gian và các vị thần, lúc đó chỉ có Chaos (Hỗn Độn) – chốn hư không đen ngòm, trống rỗng, thăm thẳm. Nix (Sương mù) và và Érèbe (Chốn tối tăm vĩnh cửu) nằm trong lòng Chaos.

    Sương Mù kết đọng lại thành một quả trứng khổng lồ, và khi nở, một thiên thần tươi trẻ xinh đẹp có đôi cánh vàng đã ra đời. Vị thiên thần này lấy hai tay dâng một nửa vỏ trứng lên cao và đạp nửa vỏ sau xuống dưới chân mình Thế là Uranos (Trời) và Gaia (Đất Mẹ) có bộ ngực mênh mông được hình thành.


    Còn vị thiên thần kia chính là Eros. Eros có sứ mạng làm cho thần thần, người người, cỏ cây hoa lá, vạn vật muôn loài giao hòa gắn bó với nhau để tạo nên thế gian và cuộc sống vĩnh hằng, bất diệt. Thần đã gom góp, kết hợp mọi vật ở thế gian để tạo ra cuộc sống. Mà quả thật như vậy, Trời “âu yếm” Đất bằng ánh sáng và khí nóng, tưới tắm cho Đất những cơn mưa ẩm mát để cho mùa màng tươi tốt, hoa thắm, cỏ xanh.

    Đất đền đáp lại tình yêu của Trời bằng mùa màng tươi tốt, hoa thắm cỏ xanh, vạn vật sinh sôi nẩy nở. Đất đã truyền đi nhựa sống của mình nuôi vạn vật.

  • 2

     Zeus - Biểu tượng vẻ đẹp sức mạnh nam giới

    Sau đó Cronos con của Uranos và Gaia lật đổ vị thần này để làm chủ vạn vật. Cronos lấy Titanid Rea, nhưng vì lo sợ bị tiếm ngôi nên ông bố này đã nuốt chửng năm đứa con vào bụng, ngoại trừ Zeus, nhờ mưu của thần Gaia và Rea đánh tráo thành một tảng đá mà thoát nạn. Zeus lớn lên trở thành một vị thần với sức mạnh vĩ đại và biểu tượng cho vẻ đẹp tình dục đàn ông trong Thần thoại Hy Lạp.

    Dù có vợ là nữ thần Hera nhưng Zeus với sức mạnh vĩ đại này không bao giờ chung thủy. Thần đã làm cho vợ bao lần điêu đầu sôi máu vì những cuộc tình duyên của thần với các nữ thần hay phụ nữ dưới trần gian.

     
    Zeus được miêu tả bằng một vẻ đẹp uy nghiêm nhưng đầy sức mạnh. Thần ngồi trên ngai vàng, dáng điệu đường bệ, phong thái khoáng đạt, cử chỉ ung dung, thể hiện cho quyền lực và sức mạnh tối cao. Vị thần này rất nóng tính, cực đoan và… phóng đãng. Không ai dám cãi lại Thần vì sợ uy lực Sấm Sét; và bất cứ vị nữ thần hay thiếu nữ xinh đẹp nào, chỉ cần vị Chúa Tể các vị Thần ham muốn cũng có thể đoạt được.


    Chuyển từ tín ngưỡng Đất Mẹ Gaia sang tôn vinh thần Zeus là thể hiện của bước chuyển từ chế độ mẫu quyền sang phụ quyền ở Hy Lạp. Sự tạo hình và tính cách của Zeus là biểu thị các đặc tính của đàn ông: Nóng nảy, Cực đoan, Mạnh mẽ như vũ bão và sự Ham muốn, khát vọng không có tận cùng.

  • 3

     Vệ nữ - Vẻ đẹp của tình yêu và nhục dục

    Thần Vệ Nữ hay còn gọi là Aphrodite (Tiếng Hy Lạp), là nữ thần của Tình yêu và Sắc đẹp, vốn chẳng có một đặc ân hay vũ khí đặc biệt nào nhưng lại là một vị thần có sức mạnh. Cả thế giới các vị thần ở Olympia hay người trần tục đoản mệnh đều khuất phục trước quyền lực của nàng.

    Theo truyền thuyết, khi Cronos lật đổ Uranos, máu Uranos từ trời nhỏ xuống vùng biển Chyprie, hòa tan vào các con sóng bạc đầu. Và từ một đám bọt sóng trong như ngọc, trắng như ngà ấp ủ tinh khí của trời biển giao hòa đã nảy sinh ra nữ thần Aphrodite. Đó là một vẻ đẹp bao la, lồng lộng của bầu trời xanh, là ánh sáng trong trẻo ngời ngời, là vẻ đẹp mênh mông căng đầy, dào dạt sức sống.

    Nàng có nhiều cuộc tình duyên với thần thánh và hơn nữa cả với người trần. Chồng nàng là vị thần Thợ Rèn chân thọt, nhưng nàng lại đi lăng nhăng với thần chiến tranh Arex. Sau nàng lấy Arex và sinh ra nữ thần Hài Hòa - biểu trưng cho sự cân bằng giữa Tình Yêu và Xung Đột, Mềm Mại và Cứng Rắn…

    Nữ thần Aphrodite trong tranh cổ

    Đối với người Hy Lạp và La Mã cổ đại, Aphrodite là vị nữ thần thể hiện vẻ đẹp nhục cảm của người phụ nữ, một vẻ đẹp hấp dẫn nhất trong mọi vẻ đẹp thế gian: mềm mại, uyển chuyển trong đường nét; đầy đặn, nở nang, khỏe khoắn, cân đối của thân hình.

    Nàng là nữ thần của thiên hướng tình dục – thẩm mỹ của văn minh Hy Lạp – La Mã. Những bức tượng Aphrodite thường được các nghệ sĩ thể hiện khỏa thân hay bán khỏa thân, diễn tả vẻ đẹp lý tưởng về người phụ nữ. Và thật lạ lùng, những bức tượng thần đó chẳng có gì là thần thánh, thoát tục, siêu nhiên cả. Vì lẽ đó, nên ngày nay ở châu Âu người ta thường gọi những bức tranh, bức tượng phụ nữ khỏa thân là Venus.

  • 4

    Thần Rượu Nho Dionyos - Vị thần của lạc thú

    Dionyos - con của Zeus và một phụ nữ trần tục tên là Sémélé – là vị thần đã dạy cho con dân Hy Lạp nghề trồng nho và ép rượu nho. Mặc dù từ bé lao đảo, cả cuộc đời khổ sở chống chọi lại mưu đồ của Hera và kẻ thù, nhưng vị thần này đã chưng cất  nỗi đau thành niềm vui, tựa như một chất rượu lên men làm biết bao người say mê, hoan lạc.

    Người ta coi chàng là một kẻ điên, suốt ngày đi lang thang cùng trời cuối đất. Song, tặng vật Thần ban cho loài người – rượu nho – lại là thứ nước mùa mê ma quái, uống vào làm đầu óc chóang váng, mê mê tỉnh tỉnh còn trong con người thì máu chảy giần giật, bốc nóng bừng bừng.

    Đoàn tùy tùng của Thần Dionyos khá đông đảo, đi tới đâu là đem sự tươi vui, hoan lạc, cuồng nhiệt ở nơi đó. Các nữ thần Bakkant quấn trên người một tấm da sư tử, ngực để trần, tay cầm gậy dài như một ngọn lao có dây nho hoặc dây trường xuân quấn trên thân. Cùng đi là những Menad – một dạng tư tế, những cô đồng.

    Tiếp đến là Thyadé, những thiếu nữ hiến hình cho nghi lễ thờ cúng và các tập tục hành lễ diễn xuất thầm kýn của việc thờ phụng. Ta không thể quên thần Pan, những thần Satyres và ông già Silène. Satyres là những vị thần nửa người nửa dê (mặt người, đầu có sừng, tay người, chân dê và đuôi dê, râu tóc bờm xờm), tính nết thô lỗ, ham mê tửu sắc, thường đeo trước ngực một cái dương vật bằng gỗ.

    Vì lẽ đó Satyres chuyển nghĩa chỉ những người hiếu sắc, dâm đãng, phóng túng. Còn Silène là một ông già thân hình thô kệch, rậm râu sâu mắt, trán hói, mũi tẹt, bụng to; đã từng được giao phó nuôi Dionyos khi còn nhỏ. Ông có tài tiên đóan và học rộng biết nhiều nhưng lại chẳng ưa chuyện tri thức mà chỉ ham mê nhậu nhẹt, say sưa, khóai lạc. Trong Thế giới các vị thần, thật chẳng có vị thần nào mà đi đến đâu cũng huyên náo, ầm ĩ, mất trật tự, phóng túng, cuồng nhiệt như đòan rước này.

     
    Những tài liệu khảo cổ học cho chúng ta biết sự thờ cúng Dionyos ở Hy Lạp đã có từ thiên niên kỷ thứ II TCN. Tính chất phóng túng, cuồng loạn được thể hiện ngay trong những nghi lễ diễn xuất – Tôn giáo thầm kín. Trong đó, con người được thoát khỏi những ràng buộc, cấm đóan thường ngày, được phá bỏ mọi phép tắc trong sinh hoạt. Nghi lễ này được tiến hành vào ban đêm trong rừng núi.


    Những người hành lễ hình thành một đám rước đuốc, nhảy múa điên cuồng trong điệu nhạc dậm giật, kích động. Người xưa gọi nghi lễ này là Orgie. Sau này, Orgie còn có nghĩa là phóng đãng, trụy lạc, điên loạn. Do nguồn gốc đó, Dionyos có biệt danh là Lysie (nghĩa là giải thoát, buông thả, nở tung) Cũng từ những nghi lễ này, hài kịch đã ra đời.

    Mặc dù là vị thần của lạc thú và các lễ hội thờ thần đều thể hiện bằng các nhân vật dâm đãng, nghi thức cuồng loạn, nhưng kỳ lạ là không thấy vị thần này để lại câu chuyện tình sâu sắc nào trong kho tàng.thần thoại Hy Lạp.

Từ khóa bài viết: hoan lạc, văn hóa, Hy Lạp, cổ đại, lạc thú

Thứ Bảy, ngày 19/04/2014